fa تحلیل علم‌سنجی پژوهش‌های کشاورزی پایدار: از ساختار دانشی تا روندهای نوظهور علم سنجی Scientometrics اصیل Orginal <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:#000099">سابقه و هدف:</span></span></b> <span lang="AR-SA">در دهه‌های اخیر، چالش‌هایی مانند تغییرات اقلیمی و ناامنی غذایی، کشاورزی پایدار را به یک ضرورت تبدیل کرده‌اند. این پژوهش با استفاده از رویکرد علم‌سنجی، به بررسی روند انتشار، ساختار دانشی و موضوعات نوظهور در مطالعات کشاورزی پایدار می‌پردازد تا درک بهتری از مسیر تحول این حوزه ارائه دهد.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:#000099">مواد و روش‌ها:</span></span></b> <span lang="AR-SA">این مطالعه با بهره‌گیری از تحلیل علم‌سنجی به بررسی مقالات کشاورزی پایدار پرداخت. جامعه پژوهش شامل مقالات انگلیسی‌زبان حوزه علوم اجتماعی در پایگاه اسکوپوس (۲۰۲۵-۲۰۰۰) بود. ابزار گردآوری داده‌ها، استراتژی جستجوی ترکیبی با کلیدواژه‌های &laquo;</span><span dir="LTR">sustainable agriculture</span><span lang="AR-SA">&raquo; و &laquo;</span><span dir="LTR">agricultural sustainability</span><span lang="AR-SA">&raquo; در عنوان، چکیده و کلیدواژه‌ها بود. پس از اعمال فیلترهای حوزه موضوعی (علوم اجتماعی)، نوع سند (مقاله)، زبان (انگلیسی) و بازه زمانی، ۳۰۳۵ مقاله بررسی شد. برای تحلیل ساختار دانش از روش‌های شبکه همکاری علمی کشورها، تحلیل هم‌رخدادی واژگان و خوشه‌بندی موضوعی استفاده شد. شاخص‌های </span><span dir="LTR">H-index</span><span lang="AR-SA"> و تعداد استنادات برای ارزیابی رویت‌پذیری و تأثیرگذاری پژوهش‌ها محاسبه گردید. تحلیل‌های آماری و شبکه‌ای با نرم‌افزارهای </span><span dir="LTR">R</span><span lang="AR-SA">، </span><span dir="LTR">VOSviewer</span><span lang="AR-SA"> و </span><span dir="LTR">SPSS</span><span lang="AR-SA"> انجام شد.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:#000099">یافته‌ها:</span></span></b><span lang="AR-SA"> نتایج نشان داد نرخ رشد سالانه مقالات در حوزه کشاورزی پایدار ۱۰/۲۲ درصد بوده است. تحلیل هم‌رخدادی واژگان، شش خوشه مفهومی اصلی را شناسایی کرد که کلیدواژه‌های پایداری، امنیت غذایی و توسعه پایدار بیشترین فراوانی را داشتند. بررسی روندهای نوظهور حاکی از تمرکز فزاینده پژوهش‌ها بر موضوعاتی مانند امنیت غذایی، تغییر اقلیم، سازگاری و کاربرد یادگیری ماشین است که بیانگر ماهیت میان‌رشته‌ای این حوزه است. نتایج همبستگی نیز رابطه مثبت و معنادار بین تعداد مقالات و سال انتشار (۰/۸۰۳</span><span dir="LTR">r= </span><span lang="AR-SA">) و رابطه منفی و معنادار بین تعداد مقالات و تعداد استنادات (۰/۸۰۵</span><span dir="LTR">r= </span><span lang="AR-SA">) را نشان داد.</span></span></span><br> <b><span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="color:#000099">نتیجه‌گیری:</span></span></b> <span dir="RTL" lang="AR-SA">یافته‌ها نشان می‌دهد توسعه کشاورزی پایدار نیازمند تقویت همکاری‌های بین‌رشته‌ای، طراحی شاخص‌های جامع پایداری و تمرکز بر ارزیابی اثرات بلندمدت است. این تحلیل می‌تواند به‌عنوان راهنمایی مؤثر برای سیاست‌گذاران و پژوهشگران در تعیین اولویت‌های پژوهشی آینده مورد استفاده قرار گیرد.</span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><b><span style="color:#000099">Background and aim:</span></b> <span style="color:black">In recent decades, challenges such as climate change and food insecurity have made sustainable agriculture a critical necessity. This study employs a bibliometric approach to examine publication trends, knowledge structures, and emerging topics in sustainable agriculture research, aiming to provide a deeper understanding of the field&rsquo;s evolutionary trajectory.</span><br> <b><span style="color:#000099">Materials and methods:</span></b> <span style="color:black">This study employed a scientometric approach to examine research articles on sustainable agriculture. The study population comprised English-language articles in the field of social sciences indexed in the Scopus database from 2000 to 2025. Data collection was performed using a Boolean search strategy that incorporated the keywords &ldquo;sustainable agriculture&rdquo; and &ldquo;agricultural sustainability&rdquo;, restricted to the titles, abstracts, and keyword fields of the articles. After applying filters including subject area (social sciences), document type (article), language (English), and time period, a total of 3,035 articles were analyzed. To map the knowledge structure, methods such as scientific collaboration networks of countries, keyword co-occurrence analysis, and thematic clustering were used. The H-index and citation counts were calculated to assess the visibility and impact of the research. Statistical and network analyses were performed using R, VOSviewer, and SPSS software.</span><br> <b><span style="color:#000099">Findings:</span></b> <span style="color:black">The findings revealed an annual growth rate of 10.22% in publications related to sustainable agriculture. Keyword co-occurrence analysis identified six main conceptual clusters, with &ldquo;sustainability&rdquo;, &ldquo;food security&rdquo;, and &ldquo;sustainable development&rdquo; being the most frequent keywords. Analysis of emerging trends indicated a growing research focus on topics such as food security, climate change, adaptation, and the application of machine learning, highlighting the interdisciplinary nature of the field. Correlation analysis showed a significant positive relationship between the number of publications and publication year (r= 0.803), and a significant negative relationship between the number of publications and citation counts<br> (r= 0.805).</span><br> <b><span style="color:#000099">Conclusion:</span></b> <span style="color:black">The results suggest that advancing sustainable agriculture requires strengthening interdisciplinary collaborations, developing comprehensive sustainability indicators, and placing greater emphasis on long-term impact assessment. This analysis can serve as an effective guide for policymakers and researchers in setting future research priorities.</span></span></span></span></div> کشاورزی پایدار, علم‌سنجی, پایگاه اسکوپوس, تحلیل هم‌واژگانی, ترسیم نقشه علمی Sustainable agriculture, Scientometrics, Scopus database, Co-word analysis, Drawing a scientific map 64 79 http://cjs.mubabol.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-502-1&slc_lang=fa&sid=1 Karim Naderi Mahdei کریم نادری مهدیی knadery@basu.ac.ir 10031947532846004823 10031947532846004823 No Department of Agricultural Extension and Education, Faculty of Agriculture, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Sara Ghaffari سارا غفاری s.gh_tahoora@yahoo.com 10031947532846004824 0009-0007-7636-8951 No Department of Agricultural Extension and Education, Faculty of Agriculture, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Zeinab Asadpourian زینب اسدپوریان zeinab.asadporiuan24@gmail.com 10031947532846004822 0009-0007-7841-3912 Yes Department of Agricultural Extension and Education, Faculty of Agriculture, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران