fa بررسی علم‌سنجی و تحلیل خوشه‌های موضوعی پژوهش‌های حوزه هستی‌شناسی در بازیابی اطلاعات علم سنجی Scientometrics اصیل Orginal <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:16.0pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:#000099">سابقه و هدف:</span></span></b> <span lang="AR-SA">ترکیب سیستم‌های بازیابی مبتنی بر هستی‌شناسی موجب بازیابی معنایی کلمات می‌شود. هدف از پژوهش حاضر بررسی مقالات حوزه هستی‌شناسی در بازیابی اطلاعات با استفاده از تکنیک‌های علم‌سنجی است.</span></span></span></span><br> <span style="line-height:16.0pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:#000099">مواد و روش‌ها:</span></span></b> <span lang="AR-SA">پژوهش حاضر با استفاده از روش اسنادی و تحلیل خوشه‌بندی واژگان انجام شده است. جامعه پژوهش شامل ۲۵۹۵ مقاله نمایه‌شده در دو پایگاه اسکوپوس و وب‌آو‌ساینس طی بازه زمانی ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۳ است. تجزیه و تحلیل داده‌های پژوهش با کمک نرم‌&shy;افزار </span><span dir="LTR">Excel</span><span lang="AR-SA">، </span><span dir="LTR">Bibexcel</span><span lang="AR-SA">، </span><span dir="LTR">SPSS ۲۶</span><span lang="AR-SA">، و نرم‌</span><span lang="FA">&shy;</span><span lang="AR-SA">افزار </span><span dir="LTR">UciNet</span><span lang="AR-SA"> صورت گرفت. ترسیم نقشه‌های پژوهش نیز با نرم‌&shy;افزار </span><span dir="LTR">VOSviewer</span><span lang="AR-SA"> انجام شد.</span></span></span></span><br> <span style="line-height:16.0pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:#000099">یافته‌ها:</span></span></b><span lang="AR-SA"> رشد مقالات در زمینه هستی‌شناسی و بازیابی اطلاعات کم و نرخ رشد سالانه آن به‌&shy;طور متوسط برابر با ۰/۱۱% است. دانشگاه </span><span dir="LTR">Stanford</span><span lang="AR-SA"> و </span><span dir="LTR">California</span><span lang="AR-SA"> با همکاری در ۶ مقاله و حوزه علوم کامپیوتر با نگارش ۴۳% از مقالات، پرکارترین سازمان‌ و حوزه‌ بودند. خوشه‌بندی واژگان، منجر به تشکیل ۴ خوشه موضوعی؛ بازیابی معنایی اطلاعات، هستی&shy;‌شناسی غیر&shy;انسانی، طبقه‌&shy;بندی سیستم‌ها و نقش فناوری شد. همچنین همبستگی مثبتی بین تولید علم و مرکزیت‌ها (مرکزیت درجه ۰/۳۲۳، مرکزیت نزدیکی ۰/۲۷۸ و مرکزیت بینابینی ۰/۴۴۷) وجود دارد.</span></span></span></span><br> <b><span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="line-height:107%"><span style="color:#000099">نتیجه‌گیری:</span></span></span></b> <span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="line-height:107%">سیر تکامل واژگان به&shy;‌کار رفته در مقالات نشان داد که اگرچه رشد تولید مقاله این حوزه از ابتدا افزایشی بوده؛ ولی پیشرفت فناوری‌های هستی‌شناسی در بازیابی اطلاعات از آغاز از یک سیستم معنایی ضعیف به نام طبقه‌&shy;بندی اطلاعات آغاز شده و با پشت سر گذاشتن مراحل تکامل خود در حال حاضر با بهره‌گیری از یادگیری ماشین، در پی درک خواسته‌های کاربران و پردازش اطلاعات با کمک هوش مصنوعی است.</span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:14.0pt"><b><span style="color:#000099">Background and aim:</span></b> <span style="color:black">The combination of ontology-based retrieval systems leads to the semantic retrieval of words. The aim of this study was to review ontology articles in information retrieval using scientometric techniques.</span></span><br> <span style="line-height:14.0pt"><b><span style="color:#000099">Materials and methods:</span></b> <span style="color:black">The present study was conducted using the documentary method and word cluster analysis. The research population comprised 2595 articles indexed in two databases, Scopus and Web of Science, from 2001 to 2023. The data were analyzed using Excel, BibExcel, SPSS 26 and UCINET. VOSviewer was used to draw research maps.</span></span><br> <span style="line-height:14.0pt"><b><span style="color:#000099">Findings:</span></b> <span style="color:black">The growth of articles in ontology and information retrieval was low and the annual growth rate averaged 0.11%.Stanford and California universities were the most prolific organizations, contributing to 6 articles, and the field of computer science was the most prolific with 43% of the articles written. The word clustering led to the formation of 4 thematic clusters: semantic retrieval of information, non-human ontology, classification of systems, and role of technology. In addition, there was a positive correlation between science production and centralities (degree centrality 0.323, closeness centrality 0.278, and betweenness centrality 0.447).</span></span><br> <b><span style="line-height:107%"><span style="color:#000099">Conclusion:</span></span></b> <span style="line-height:107%"><span style="color:black">The evolution of the words used in the articles has shown that although the growth of article production in this field has increased from the beginning, the development of ontology technologies in information retrieval started with a weak semantic system called information classification, and after the various stages of development, it now uses machine learning to understand user requirements and process information with the help of artificial intelligence.</span></span></span></span></div> هستی‌شناسی, بازیابی اطلاعات, بازنمون دانش, علم‌سنجی, خوشه‌بندی, هم‌رخدادی واژگان Ontology, Information retrieval, Knowledge retrieval, Scientometrics, Clustering, Word co-occurrence 54 66 http://cjs.mubabol.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-331-2&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Hassan Azimi محمدحسن عظیمی azimih@scu.ac.ir 10031947532846003768 10031947532846003768 No Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Education and Psychology, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران Zeinab Jozi زینب جوزی z-jozi@stu.scu.ac.ir 10031947532846003769 10031947532846003769 Yes Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Education and Psychology, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران