fa کیفیت تبیین در مقالات پزشکی: یک مرور نظام‌مند عمومى General مروری Review Article <p dir="RTL" style="text-align:justify"><span style="font-size:14px"><span style="font-family:Times New Roman,Times,serif"><strong><span style="color:#000099">سابقه و هدف:</span></strong> تبیین، به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین اهداف علم، بخش مهمی از هر مقاله علمی است که درصدد یافتن علل و عوامل اساسی پدیده‌ها و واقعیت‌ها، و گزارش روابط میان جنبه‌های مختلف پدیده‌‌ یا واقعیت مورد مطالعه بوده و به خوانندگان کمک‌ می‌کند تا درک عالمانه و عمیق‌تری از موضوع مورد بحث پیدا‌ کنند. به‌رغم این اهمیت، معرفی ماهیت و کارکردهای آن تاکنون به اندازه‌کافی مورد توجه قرار نگرفته است؛ از این‌رو، در پژوهش حاضر تلاش‌ گردید تا با بررسی نظام‌مند اسناد علمی، ملاک‌ها و نشانگرهای سنجش کیفیت تبیین در مقالات علوم پزشکی، شناسایی و معرفی شود.</span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:justify"><span style="font-size:14px"><span style="font-family:Times New Roman,Times,serif"><strong><span style="color:#000099">مواد و روش‌ها:</span></strong> داده‌ها با استفاده از جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های داده‌های ایرانی گنج ایرانداک، پایگاه جهاد دانشگاهی و سیویلیکا و در سطح جهانی <span dir="LTR">PubMed</span>، <span dir="LTR">ProQuest</span>، <span dir="LTR">Scopus</span>، <span dir="LTR">Web of Science</span> و موتور کاوش <span dir="LTR">Google Scholar</span> گردآوری شدند. در این میان تعداد ۵۲ مقاله در محدوده زمانی ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳ بازیابی و با استفاده از نشانگرهای فهرست پریزما، ۱۳ سند برای مطالعه و تحلیل انتخاب شدند و تحلیل <span dir="RTL" lang="AR-SA">داده‌ها</span> با روش <span dir="LTR">Altheide</span> انجام گردید.</span></span></p> <p dir="RTL" style="text-align:justify"><span style="font-size:14px"><span style="font-family:Times New Roman,Times,serif"><strong><span style="color:#000099">یافته‌ها:</span></strong> بررسی‌ها به شناسایی ۱۴ نشانگر اساسی و دسته‌بندی آن در قالب سه ملاک‌ سنجش کیفیت تبیین شامل &quot;ارتباط محوری&quot; با دو نشانگر علت‌یابی و کاوش دلیل‌؛ &quot;شواهد محوری&quot; با چهار نشانگر روایی و درستی شواهد، دسترسی به شواهد، کارایی شواهد و کفایت در کمیّت و کیفیت و &quot;نظریه‌محوری&quot; با هشت نشانگر قابلیت آزمون‌پذیری، قابلیت‌ تکرارپذیری، ساده‌سازی و اقتصادی‌بودن، سازگارپذیری تجربی، سازگارپذیری نظری، قابلیت انطباق و تطابق، جامعیت، پیش‌بینی‌پذیری منتج ‌گردید. همچنین در میان ملاک‌های شناسایی‌شده، نظریه محوری، بیشترین میزان نشانگرها در بین ملاک‌های اشاره&shy; شده در مقالات مروری بود.</span></span></p> <p dir="rtl"><span style="font-size:14px"><span style="font-family:Times New Roman,Times,serif"><strong><span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="color:#000099">نتیجه‌گیری:</span></span></strong> <span dir="RTL" lang="AR-SA">با بهره‌گیری از ملاک‌ها و نشانگرهای شناسایی‌شده، پژوهشگران می‌توانند کیفیت تبیین‌های علمی خود را بهبود بخشند و تأثیرگذاری نتایج تحقیقات را به‌طرز چشمگیری افزایش دهند.</span></span></span></p> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><b><span style="color:#000099">Background and aim:</span></b> <span style="color:black">Explanation, as one of the most basic goals of science, is an important part of every scientific article that seeks to find the basic causes of any phenomenon or fact, and reports the relationship between various aspects of that phenomenon or fact, and helps readers to gain a deeper and more scholarly understanding about the topic. In spite of this, the introduction of its nature and functions has not been sufficiently considered. Therefore, the present study was conducted to identify and introduce the criteria and indicators for measuring the quality of explanation in medical science articles through a systematic review of scientific documents.</span><br> <b><span style="color:#000099">Materials and methods:</span></b> <span style="color:black">The data were collected through a systematic search in Iranian databases, including IranDoc, Scientific Information Database (SID), and Civilica, as well as international databases such as PubMed, ProQuest, Scopus, Web of Science, and Google Scholar search engine. During this process, 52 articles published between 2020 and 2024 were retrieved, and 13 documents were selected for study and analysis using the PRISMA checklist. Data analysis was performed using Altheide&#39;s method.</span><br> <b><span style="color:#000099">Findings:</span></b> <span style="color:black">The research identified 14 basic indicators and categorized them in the form of three criteria for measuring the quality of explanation: &quot;pivotal relationship&quot; with two indicators of causality and reason exploration; &quot;evidence-oriented&quot; with four indicators of validity and correctness of evidence, access to evidence, efficiency of evidence and adequacy in quantity and quality, and &quot;theory-oriented&quot; with eight indicators of testability, reproducibility, simplification and being economical, experimental adaptability, theoretical adaptability, adaptability and conformity, comprehensiveness, and predictability. Among the criteria identified, the theory-oriented criterion had the highest number of indicators among the criteria mentioned in the review articles.</span><br> <b><span style="color:#000099">Conclusion:</span></b> <span style="color:black">By using the identified criteria and indicators, researchers can improve the quality of their scientific explanations and significantly increase the impact of research results.</span></span></span></span></div> اخلاق پژوهش, روش پژوهش, تبیین پژوهش, ارزیابی مقالات, مطالعه مروری Research ethics, Research method, Research explanation, Article evaluation, Systematic review 90 110 http://cjs.mubabol.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-454-1&slc_lang=fa&sid=1 Seyedeh Zahra Hashemi Nejad سیده زهرا هاشمی‌نژاد zhrahasheminezhad@gmail.com 10031947532846004426 0009-0003-1624-8430 No University of Tehran, Tehran, Iran دانشگاه تهران، تهران، ایران Keyvan Salehi کیوان صالحی keyvansalehi@ut.ac.ir 10031947532846004427 10031947532846004427 Yes Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران