fa نقش استنادهای دریافتی از کتاب‌ها در ارزیابی بروندادهای حوزه پزشکی: مطالعه موردی کتابسنجی Bibliometrics اصیل Orginal <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:#000099">سابقه و هدف:</span></span></b> <span lang="AR-SA">پژوهش‌های نوین علم‌سنجی، فراتر از شاخص‌های متعارف استناد میان مقالات، به ارزیابی عمق، ماندگاری و دامنه نفوذ فکری بروندادهای علمی توجه دارند. در این چارچوب، استنادهایی که از کتاب‌ها به مقالات می‌شود، می‌توانند به‌عنوان شاخصی مکمل برای بررسی میزان ورود و بازتاب یافته‌های پژوهشی در ارزیابی بروندادهای علمی باشد. این پژوهش با هدف بررسی برونداد علمی دانشگاه‌های علوم پزشکی کلان‌منطقه یک ایران که در پایگاه </span><span dir="LTR">Scopus</span> نمایه شده‌اند، طی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵، و با تأکید بر توزیع و جایگاه ارزیابانه استنادهای دریافتی از کتاب‌ها انجام شد<span dir="LTR">.</span><span lang="AR-SA"><span style="font-family:"B Mitra""></span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:#000099">مواد و روش‌ها:</span></span></b> <span lang="AR-SA">این مطالعه توصیفی-مقطعی با استفاده از روش‌های کتاب‌سنجی و تحلیل استنادی انجام شد. جامعه پژوهش شامل تمامی مدارک نمایه</span><span dir="LTR">‌</span><span lang="AR-SA">شده در پایگاه </span><span dir="LTR">Scopus</span> و دارای وابستگی سازمانی به دانشگاه‌های علوم پزشکی کلان‌منطقه یک ایران طی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ بود. در این پژوهش، &laquo;نوع منبع استنادکننده&raquo; به‌عنوان یکی از متغیرهای موردبررسی در نظر گرفته شد و تعداد اسناد استنادکننده در هر یک از انواع منابع شامل مجله، کتاب، سری کتاب، مجموعه مقالات کنفرانسی و انتشارات تجاری استخراج و گزارش شد. تعداد کل استنادات و تعداد اسناد استنادکننده به تفکیک نوع منبع، از بخش <span dir="LTR">Citation Overview</span> پایگاه <span dir="LTR">Scopus</span> استخراج شد. پس از پاک‌سازی داده‌ها در <span dir="LTR">Excel</span><span lang="AR-SA">، تحلیل‌های توصیفی انجام شد و شبکه‌های همکاری کشورهای نویسندگان کتاب‌هایی که به آثار دانشگاه‌های علوم پزشکی کلان‌منطقه یک ایران استناد کرده بودند، برای هر دانشگاه ترسیم شدند.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:#000099">یافته‌ها:</span></span></b><span lang="AR-SA"> در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵، دانشگاه علوم پزشکی مازندران با بیش از ۱۲ هزار مدرک نمایه شده و شاخص هرش (</span><span dir="LTR">h-index</span><span lang="AR-SA">) برابر با ۱۷۴، بیشترین حجم تولیدات و بالاترین شاخص هرش را داشت. دانشگاه علوم پزشکی بابل با نزدیک به ۷ هزار مدرک و شاخص هرش برابر با ۱۴۳ در رتبه بعدی قرار گرفت. شاخص هرش دانشگاه‌های علوم پزشکی گلستان، گیلان، سمنان و شاهرود به‌ترتیب ۱۳۹، ۱۲۷، ۱۱۷ و ۱۰۲ بود. در هر شش دانشگاه، بیش از ۹۵ درصد اسناد استنادکننده از نوع مجلات علمی بودند. کتاب‌ها دومین گروه منبع استنادکننده را تشکیل دادند و سهم آن‌ها در دانشگاه‌های موردبررسی تقریباً بین ۲/۵ تا ۲/۸ درصد بود. بیشترین تعداد اسناد استنادکننده مربوط به دانشگاه علوم پزشکی مازندران، با ۳۰۷۰۵۶ سند، و کمترین تعداد مربوط به دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، با ۹۷۵۲۴ سند، بود</span><span dir="LTR">.</span><span lang="AR-SA"><span style="font-family:"B Mitra""></span></span></span></span><br> <b><span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="color:#000099">نتیجه‌گیری:</span></span></b> <span dir="RTL" lang="AR-SA">این مطالعه نشان داد که الگوی استنادگیری از کتاب‌ها در دانشگاه‌های علوم پزشکی منتخب روندی پایدار و مشابه (حدود ۲/۵ تا ۲/۸ درصد) دارد؛ ازاین‌رو، استنادهای کتابی را می‌توان شاخصی عینی و مکمل برای سنجش نفوذ دانش پزشکی در متون مرجع فراتر از استنادهای مجله‌ای دانست.</span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><b><span style="color:#000099">Background and aim:</span></b> <span style="color:black">Modern bibliometric research, moving beyond conventional citation metrics, focuses on assessing the depth, longevity, and intellectual impact of scholarly output. Within this framework, citations received from books to articles can serve as a complementary indicator for examining the extent to which research findings are incorporated and reflected in the evaluation of scientific outputs. This study aims to analyze the scientific output of medical universities within Iran&rsquo;s Macro-Region 1, as indexed in the Scopus database between 2000 and 2025, with a particular emphasis on the distribution and evaluative significance of citations originating from books.</span><br> <b><span style="color:#000099">Materials and methods:</span></b> <span style="color:black">This descriptive, cross-sectional study was conducted using bibliometric and citation analysis methods. The study population comprised all documents indexed in the Scopus database affiliated with the medical sciences universities of Iran&rsquo;s Macro-Region 1 from 2000 to 2025. In this study, &quot;type of citing source&quot; was considered as one of the variables under investigation, and the number of citing documents in each of the source types&mdash;including journals, books, book series, conference proceedings, and trade publications&mdash;was extracted and reported. The total number of citations and the number of citing documents by source type were extracted from the Scopus Citation Overview. After data cleaning in Excel, descriptive analyses were performed, and collaboration networks of the countries of authors of books that had cited the works of universities of medical sciences in Macro-Region 1 of Iran were drawn for each university.</span><br> <b><span style="color:#000099">Findings:</span></b> <span style="color:black">During the period from 2000 to 2025, Mazandaran University of Medical Sciences had the highest volume of production and the highest h-index, with more than 12,000 indexed documents and an h-index of 174. Babol University of Medical Sciences ranked next with nearly 7,000 documents and h-index of 143. The h-indices of Golestan, Guilan, Semnan, and Shahroud Universities of Medical Sciences were 139, 127, 117, and 102, respectively. In all six universities, more than 95% of the citing documents were scientific journals. Books constituted the second group of citing sources, and their share in the studied universities was approximately between 2.5% and 2.8%. The highest number of citing documents belonged to Mazandaran University of Medical Sciences, with 307,056 documents, and the lowest number belonged to Shahroud University of Medical Sciences, with 97,524 documents.</span><br> <b><span style="color:#000099">Conclusion:</span></b> <span style="color:black">This study demonstrated that the pattern of receiving citations from books in the selected universities of medical sciences exhibits a stable and similar trend (approximately 2.5% to 2.8%); consequently, book citations can be regarded as an objective and complementary indicator for assessing the penetration of medical knowledge into reference texts, beyond journal citations.</span></span></span></span></div> تحلیل استنادی, پایگاه اسکوپوس, دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران, ایران Citation analysis, Scopus database, Iranian medical universities, Iran 3 14 http://cjs.mubabol.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-27-1&slc_lang=fa&sid=1 Hasan Siamian حسن صیامیان siamian.pira@gmail.com 10031947532846005040 10031947532846005040 No 1. Department of Health Information Technology, School of Allied Medical Sciences, Mazandaran University of Medical Sciences, Sari, Iran 1- گروه فناوری اطلاعات سلامت، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران 2- مرکز تحقیقات روان‌تنی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران Aboozar Ramezani ابوذر رمضانی ab.ramezani@behdasht.gov.ir 10031947532846005041 10031947532846005041 Yes Vice-Chancellor for Research and Technology, Ministry of Health and Medical Education, Tehran, Iran معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تهران، ایران